Acupunctuur: baat het niet, dan schaadt het niet?

“Baat het niet, dan schaadt het niet.” Het is een van die zinnen die je vaak hoort als het over acupunctuur gaat. En ik snap ’m goed. Veel mensen zien acupunctuur als iets rustigs en natuurlijks, iets wat je erbij gewoon doet. Je denkt al snel: kwaad kan het in elk geval niet.

Maar juist bij een kinderwens vind ik die zin te makkelijk. Niet omdat acupunctuur gevaarlijk is. Wel omdat “het kan geen kwaad” te snel de deur sluit voor vragen die interessant en relevant zijn. En omdat schade, zeker in deze fase, veel meer kan zijn dan een prikje die verkeerd zit.

Ik werk bijna dertig jaar in dit vak, en heb heel wat mensen begeleid die tussen hoop en teleurstelling in leefden. Dat maakt me voorzichtig met woorden. In die jaren heb ik geleerd dat je hier twee dingen tegelijk eerlijk moet durven zeggen. Ja, acupunctuur vraagt om zorgvuldigheid, over veiligheid én over wat je belooft. En ja, er zijn ook gunstige signalen in het onderzoek, al zijn die nog niet sterk genoeg om er grote woorden aan te hangen. Allebei waar. Allebei belangrijk.

En laat ik het meteen zeggen: dat acupunctuur geen wonderen kan beloven, betekent natuurlijk niet dat het niets betekent. Het kan wel degelijk iets voor je doen in deze fase. De waarde zit misschien niet direct waar je 'm verwacht. Een grotere kans op een zwangerschap durf ik je niet te beloven. Maar in hoe je deze periode doorkomt, zit wel degelijk iets waardevols. Daar wil ik graag helder over zijn.

Schade zit niet alleen in de naald

Als mensen aan schade denken, denken ze altijd eerst aan het lichaam. En terecht, want dat risico bestaat.

De meeste bijwerkingen zijn mild: een klein bloedinkje, een blauw plekje, wat gevoeligheid, soms even duizelig of slaperig na afloop. Ernstige complicaties zijn zeldzaam. Een klaplong is daarvan het bekendste voorbeeld. Hoe zeldzaam? In grote overzichten gaat het om ongeveer één op de honderdduizend behandelingen. In mijn eigen carrière heb ik er in Nederland één keer van gehoord.

Daarom hoort acupunctuur met aandacht gedaan te worden, door iemand die de anatomie kent en extra terughoudend is rond de borstkas, schouders en bovenrug. Word je na een behandeling benauwd of krijg je pijn op de borst? Neem dat serieus en zoek medische hulp. Dat risico staat ook eerlijk beschreven in een artikel in Huisarts en Wetenschap.

Voor jou als patiënt is het verstandig om te kiezen voor een acupuncturist die is aangesloten bij een erkende beroepsvereniging, verplicht bijblijft via nascholing, en helder is over grenzen en over samenwerking met je arts. Bijvoorbeeld aangesloten bij de Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur (NVA).

En dan het punt waar het mij echt om gaat. Bij vruchtbaarheid zit de schade lang niet altijd in de naald. Ze zit ook in de woorden eromheen. In te grote beloftes. In hoop die groter wordt gemaakt dan de werkelijkheid toelaat. Of in de belofte dat acupunctuur je zwanger maakt, of dat het een medisch traject zou kunnen vervangen. Daar kan ik mij niet zo goed in vinden. Zulke beloftes kan je niet hard maken, en juist daar begint het voor mij te wringen. Want die schade zie je niet meteen, en ze raakt mensen die al kwetsbaar zijn.

Er is nog iets dat bij dit onderwerp hoort, en dat wordt weleens vergeten: de kosten. Een consult kost gemiddeld tussen de zeventig en tachtig euro, en de meeste mensen hebben meerdere behandelingen nodig. Dat is natuurlijk veel geld, al valt het in de buurt van wat je voor een gewone vakman betaalt, een loodgieter of een monteur. Acupunctuur zit niet in de basisverzekering. De meeste mensen zijn wel aanvullend verzekerd en krijgen daaruit een deel vergoed. Voor sommigen is de rest een serieuze overweging, in een traject dat vaak al genoeg vraagt, aan tijd, energie en soms geld. Ik vind dat je die afweging zelf moet kunnen maken, maar wel met de juiste informatie.

En er is nog iets, moeilijk hard te maken, maar het is wel wat ik zie. Ook als iemand in die periode niet zwanger wordt, hoor ik vaak dat ze er rustiger doorheen zijn gekomen. Met minder stress, met het gevoel weer een beetje grip te hebben op een proces waarin je verder zoveel niet in de hand hebt.

Wat zegt de wetenschap dan wel?

Ook hier wil ik open blijven, naar twee kanten.

Het klopt niet om te zeggen dat er geen positieve studies zijn. Die zijn er wel. Een systematische review en meta-analyse uit 2026 vond aanwijzingen dat acupunctuur de kwaliteit van eicellen en embryo’s bij IVF gunstig kan beïnvloeden. De bewijskracht was matig, wat voor dit soort onderzoek relatief goed is. Dat neem ik serieus.

Tegelijk hoort daar meteen de andere kant bij. De grootste en best opgezette studie tot nu toe, een gerandomiseerd onderzoek uit 2018 onder ruim achthonderd vrouwen, vond geen aantoonbaar verschil in het aantal levendgeborenen tussen echte en nep-acupunctuur. Andere systematische reviews laten eveneens een wisselend beeld zien: sommige vinden een klein voordeel op deeluitkomsten, andere geen overtuigend effect op wat uiteindelijk telt, een kind. Ook de kwaliteit van het beschikbare bewijs verschilt sterk per studie, mede doordat goed onderzoek naar acupunctuur lastig op te zetten is. Een echte placebo maken voor een naaldbehandeling is nu eenmaal lastig, en in onderzoek krijgt iedereen dezelfde behandeling, terwijl wij juist per persoon afstemmen.

Dat acupunctuur de embryokwaliteit gunstig kan beïnvloeden, is een hoopvol signaal. En tegelijk: een betere tussenstap betekent nog niet automatisch een kindje. Maar het is een aanwijzing die ik serieus neem.

Eerlijk gezegd heb ik in de praktijk soms wel een ander gevoel. Dat ik denk: hier gebeurt meer dan alleen ontspanning. Maar ik weet ook dat zo’n gevoel geen bewijs is. Ik zie immers alleen de mensen die bij mij komen, en niet wat er zonder was gebeurd. Daarom houd ik het bij wat ik eerlijk kan zeggen, en laat ik de grote woorden achterwege.

Ook buiten de vakwereld wordt hier voorzichtig naar gekeken. Een doorgaans kritisch blad als The Economist noemde in 2026 vruchtbaarheid als een van de weinige gebieden, naast pijn, waar onderzoek voordeel liet zien. Al ging het daarbij om acupunctuur als aanvulling op een medisch traject, en kwam de onderliggende studie uit de hoek van de Chinese geneeskunde zelf. Maar dat juist een nuchter, kritisch blad vruchtbaarheid als lichtpunt noemt, vind ik hoopgevend.

Positieve uitkomsten mag je benoemen. Ze groter maken dan ze zijn, is niet integer. Zeker niet tegenover mensen die alles zouden geven voor goed nieuws.

Er is nog iets wat ik graag wil benoemen, en het snijdt de andere kant op. Niet bewezen betekent niet automatisch dat iets niet werkt. Een deel van wat wij in de praktijk doen, is nog niet goed onderzocht, of laat zich maar moeilijk onderzoeken. Dat we ergens nog geen sterk bewijs voor hebben, wil niet zeggen dat het geen waarde heeft. Vanuit jarenlange ervaring en kennis van de Chinese geneeskunde hebben we soms goede redenen om te denken dat iets iemand helpt, ook al is dat nog niet in een studie vastgelegd. Ik houd die twee dingen graag uit elkaar: “we weten het nog niet zeker” is iets anders dan “het werkt niet”. Allebei vragen ze om bescheidenheid, niet om stelligheid.

Over de wetenschappelijke onderbouwing bij vruchtbaarheid heb ik eerder uitgebreider geschreven in mijn artikel Acupunctuur bij vruchtbaarheid: wat zegt de wetenschap?.

Hoe wij hiermee omgaan

In onze praktijk proberen we daar helder in te zijn. We beloven geen uitkomst, wel aandacht en precisie. Acupunctuur is voor ons geen vervanging van fertiliteitszorg, maar ondersteuning ernaast.

Voor de een zit die ondersteuning in wat meer rust, beter slapen of minder spanning in het lichaam. Voor een ander in een behandeling die zorgvuldig wordt afgestemd op de verschillende fases van de cyclus en het fertiliteitstraject. En voor veel mensen is het vooral het gevoel dat er, naast alle medische zorg, ook aandacht is voor henzelf als mens.

En die aandacht voor de mens is meer dan een bijzaak. Voor veel mensen die bij ons komen, is dit een van de weinige plekken waar het even niet over uitslagen, leeftijd en timing gaat, maar over henzelf. Waar iemand de tijd neemt, rust brengt en meebeweegt met hoe het werkelijk voelt. In een traject dat vaak koud en technisch aan kan voelen, kan dat verschil groot zijn. Dat is geen kleine bijkomstigheid, dat kan voor iemand precies zijn wat nodig is.

Ik zeg erbij: een zwangerschap valt natuurlijk niet af te dwingen, ook niet met de beste zorg en de beste bedoelingen. Maar dat betekent niet dat je niets kunt doen, of dat ondersteuning geen waarde heeft. Het betekent dat je die waarde eerlijk moet uitleggen. Terughoudend in taal, duidelijk over grenzen, aanvullend aan reguliere zorg. Zo hoort het wat mij betreft.

Ook gerespecteerde collega’s kiezen weleens voor stelligere taal dan ik zou doen. Dat is hun keuze. Zelf blijf ik liever terughoudend, ook als dat een minder overtuigend verhaal oplevert.

Waarom dit onderscheid belangrijk is

“Baat het niet, dan schaadt het niet” klinkt vriendelijk. Maar het kan ook een manier zijn om de lastige vragen te ontlopen. Terwijl juist die vragen interessant zijn.

Een eerlijker uitgangspunt is voor mij dit: acupunctuur is niet geheel zonder risico, maar dat risico zit niet alleen in het lichaam. Het zit ook in onrealistische verwachtingen, valse hoop en te grote woorden. En tegelijk hoef je acupunctuur niet weg te zetten als zinloos en al helemaal niet als gevaarlijk. Wat telt, is hoe secuur ermee wordt omgegaan. In de behandeling, en in alles wat je erover zegt.

Tot slot

Misschien is dat de kern. Niet: baat het niet, dan schaadt het niet. Maar: wees eerlijk over wat je doet, wat je weet, wat je niet weet, en waar de grenzen liggen.

Juist bij een kinderwens vind ik dat belangrijk. Want mensen in deze fase hebben geen grote woorden nodig. Ze hebben iemand nodig die niets belooft wat hij niet kan waarmaken, en die met zorg behandelt.‍

Over de auteur

Gilles Stoop is acupuncturist en werkt samen met zijn vrouw Yuhsin Chung in hun praktijken in Utrecht en Rotterdam, onder de naam Acupuncturist.nl. Zij begeleiden al meer dan twintig jaar mensen met een kinderwens en trajecten als IVF en IUI, met aandacht voor rust, spanning en het lichaam als geheel.

Gepubliceerd op 7 oktober 2026