Werkt acupunctuur? Een eerlijke blik op wetenschap, onderzoek en praktijk

"Werkt acupunctuur eigenlijk wel?"

Het is een vraag die ik regelmatig krijg. Online vaker dan in de praktijk. Onder een bericht op social media staat dan: "Dat is toch niet bewezen?", "Het is alleen placebo" of juist: "Acupunctuur werkt gewoon." Stellige uitspraken over een onderwerp dat veel minder zwart-wit is dan het lijkt.

Ik behandel sinds 1998 mensen met acupunctuur. In die jaren heb ik duizenden patiënten gezien. Sommigen knappen verrassend goed op. Bij anderen is het effect beperkt of blijft het uit. Die ervaring alleen is voor mij geen bewijs, en dat is precies waarom ik verder ben gaan kijken: naar wat de wetenschap over acupunctuur zegt.

Ik ben geen wetenschapper, maar wel een door de wol geverfde behandelaar. Ik merk dat mijn ervaringen uit de behandelkamer soms wél en soms niet worden ondersteund door wetenschappelijk onderzoek. Dankzij nieuwe hulpmiddelen zoals AI kan ik tegenwoordig veel gemakkelijker overzicht krijgen over die onderzoeken dan vroeger. Dat heeft me getriggerd om, met de kennis en ervaring die ik heb, die studies naast mijn praktijkervaring te leggen. Daarmee kan ik nog steeds niet dé vraag beantwoorden of, en in welke gevallen, acupunctuur werkt. Maar ik kan je als geïnteresseerde lezer wel meenemen in wat er inmiddels bekend is, en wat nog niet.

Ik wil daarbij geen discussie winnen, en ook niet alleen de positieve onderzoeken laten zien. Daarom bespreek ik hieronder ook de beperkingen van het huidige onderzoek, de kritiek die er is en de vragen die nog openstaan. Bij ieder onderwerp noem ik de belangrijkste bronnen, zodat je ze zelf kunt bekijken. Ik hoop dat dit artikel je niet vertelt wat je moet denken, maar je helpt begrijpen waarom "Werkt acupunctuur?" een complexe vraag is die je niet met een simpel ja of nee kan beantwoorden.

Wanneer is iets eigenlijk bewezen?

Het woord 'bewezen' hoor je vaak als het over acupunctuur gaat. Maar wat bedoelen we daar eigenlijk mee?

In de wetenschap betekent 'bewezen' meestal niet dat iets voor honderd procent vaststaat. Zeker binnen de geneeskunde is dat zelden het geval. Nieuwe onderzoeken kunnen eerdere inzichten bevestigen, nuanceren of soms tegenspreken. Wetenschappelijke kennis is voortdurend in ontwikkeling.

Dat geldt niet alleen voor acupunctuur, maar voor vrijwel alle behandelingen. Ook medicijnen en operaties worden regelmatig opnieuw onderzocht. Richtlijnen veranderen, doseringen worden aangepast en soms blijkt een behandeling minder effectief dan jarenlang werd gedacht.

Bij acupunctuur is dat niet anders. Er zijn inmiddels duizenden wetenschappelijke publicaties verschenen. Sommige laten duidelijke positieve resultaten zien, andere zijn minder overtuigend of spreken eerdere onderzoeken tegen. Daarom kijken onderzoekers liever naar het totaalbeeld dan naar één losse studie. Systematische reviews en meta-analyses, waarin de resultaten van veel onderzoeken worden samengevoegd, geven meestal een betrouwbaarder beeld.

Daarom vind ik de vraag "Is acupunctuur bewezen?" eigenlijk minder interessant dan vaak wordt gedacht. Een betere vraag is: hoe sterk is het bewijs voor een bepaalde klacht? Want dat verschilt per aandoening. Voor de één is de onderbouwing sterker dan voor de ander. Juist daarom is het belangrijk om per klacht naar het beschikbare onderzoek te kijken.

Waarom is onderzoek naar acupunctuur zo ingewikkeld?

Iets dat mij tijdens het lezen steeds meer opviel: onderzoek naar acupunctuur is ingewikkelder dan het op het eerste gezicht lijkt. Dat betekent niet dat goed onderzoek onmogelijk is. Wel dat de resultaten zorgvuldig geïnterpreteerd moeten worden.

Een belangrijk verschil zit in de manier waarop een behandeling tot stand komt. In veel wetenschappelijk onderzoek krijgen mensen met dezelfde klacht dezelfde behandeling. Dat is logisch, want alleen zo kun je groepen goed vergelijken. In de traditionele Chinese geneeskunde wordt een behandeling meestal niet alleen gebaseerd op de klacht, maar op een individuele diagnose. Dat is een fundamenteel verschil.

Voordat ik iemand behandel, stel ik eerst een diagnose volgens de Chinese geneeskunde. Daarbij kijk ik niet alleen naar de hoofdklacht, maar ook naar slaap, energie, warmte- of koudegevoel, spijsvertering, stress, menstruatie, pijnpatronen en herstelvermogen. Op basis daarvan ontstaat een Chinese diagnose, die richting geeft aan de behandeling. Twee mensen met precies dezelfde westerse diagnose kunnen daardoor een verschillende behandeling krijgen.

Stel dat twee mensen met aanhoudende vermoeidheid mijn praktijk binnenkomen. De eerste is vooral moe door aanhoudende stress: hij slaapt slecht, voelt zich gejaagd en heeft veel spanning in nek en schouders. De tweede is vooral moe door uitputting: ze heeft koude handen en voeten, weinig energie en voelt zich snel overprikkeld. In veel wetenschappelijk onderzoek komen beide waarschijnlijk in dezelfde groep terecht: vermoeidheid, of 'chronische vermoeidheid'. In mijn praktijk waarschijnlijk niet, want de twee vragen om een andere aanpak.

Het omgekeerde komt ook voor. Twee mensen met heel verschillende klachten kunnen juist dezelfde onderliggende Chinese diagnose hebben, en daardoor deels dezelfde behandeling krijgen.

Juist daar ontstaat een uitdaging voor onderzoek. Onderzoek vraagt om standaardisatie. De Chinese geneeskunde begint bij individualiseren. Dat maakt onderzoek niet onmogelijk, maar vraagt wel om zorgvuldige interpretatie. Daar komt bij dat een volledig dubbelblind onderzoek, zoals bij veel geneesmiddelen, bij acupunctuur nauwelijks uitvoerbaar is. De behandelaar weet vrijwel altijd welke behandeling wordt gegeven.

Er wordt wel geprobeerd dit op te lossen met sham-acupunctuur, ook wel nepacupunctuur genoemd. Maar dat brengt zijn eigen problemen mee. Een belangrijk discussiepunt is dat sham-acupunctuur waarschijnlijk niet volledig biologisch inactief is. Ook oppervlakkig prikken of stimulatie buiten de klassieke acupunctuurpunten kan lichamelijke reacties oproepen. Daardoor is het verschil tussen echte en sham-acupunctuur mogelijk kleiner dan wanneer je vergelijkt met een volledig inactieve placebo.

Toch begint dat te veranderen. In een populair-wetenschappelijke publicatie in National Geographic wordt in 2026 verslag gedaan van onderzoek waaruit blijkt hoe een naald een keten van lichamelijke reacties in gang zet, van stofjes in het weefsel tot meetbare veranderingen in hersenactiviteit. Een van de onderliggende studies heeft een eerste dubbelblinde opzet, met een speciaal ontworpen placebonaald waarbij noch de patiënt noch de onderzoeker wist wat echt was. Daarin gaf echte acupunctuur langduriger pijnverlichting dan de nepbehandeling.

Een wetenschapper zou hier terecht op wijzen: een zwaluw maakt nog geen zomer. Pas als deze studie succesvol wordt herhaald, zal blijken of het effect daadwerkelijk standhoudt. Zolang dat niet is gebeurd, is de uitkomst niet zonder betekenis, maar wel voorbarig om er te veel op te bouwen.

Dat is voor mij geen reden om dit soort onderzoek terzijde te schuiven. Het is wel een reden om er terughoudend mee om te gaan: de resultaten zijn positief, en ze passen bij wat veel behandelaars en patiënten ervaren, maar er is meer, herhaald onderzoek nodig voordat je hier stevige conclusies aan kunt verbinden.

Wat laat de wetenschap op dit moment zien?

Blijft de vraag: werkt acupunctuur dan nu wel of niet? Het eerlijke antwoord is dat daar geen simpel ja of nee op te geven is. Niet omdat onderzoekers het overal oneens zijn, maar omdat de hoeveelheid en kwaliteit van het onderzoek sterk verschilt per aandoening.

Daarom vind ik het niet zo zinvol om te zeggen dat "acupunctuur werkt" of "acupunctuur niet werkt". Acupunctuur is geen behandeling voor één aandoening. Net zoals je medicijnen niet als één groep kunt beoordelen, verschilt ook het bewijs per klacht.

Wanneer ik de literatuur overzie, zie ik grofweg drie groepen:

• behandelingen waarvoor inmiddels redelijk tot goed wetenschappelijk bewijs beschikbaar is;
• behandelingen waarbij de resultaten veelbelovend zijn, maar nog niet eenduidig;
• behandelingen waarbij het onderzoek nog volop in ontwikkeling is.

Hieronder gebruik ik die indeling. Ik heb natuurlijk niet alles gelezen en dat pretendeer ik ook niet. Wel heb ik geprobeerd me te verdiepen in de belangrijkste overzichtsstudies, meta-analyses en invloedrijke publicaties.

Dat maakt mij geen wetenschapper. Wat ik wel kan, is deze bevindingen naast dertig jaar praktijkervaring leggen, en laten zien waar ze elkaar bevestigen en waar ze uit elkaar lopen. Dat is geen wetenschappelijk oordeel, maar de blik van een behandelaar die de literatuur erbij pakt.

Ik probeer niet volledig te zijn, maar wel eerlijk en evenwichtig. En één kanttekening vooraf: onderzoek is voortdurend in beweging. Wat ik hier beschrijf is geen definitief oordeel, maar de huidige stand zoals ik die begrijp.

Chronische pijn

Chronische pijn is waarschijnlijk het meest onderzochte toepassingsgebied van acupunctuur. De afgelopen decennia zijn duizenden patiënten opgenomen in gerandomiseerde onderzoeken naar onder andere rugpijn, nekpijn en artrose.

Een van de meest invloedrijke publicaties is de individuele patiëntdata-meta-analyse van Vickers en collega's. Daarin werden de gegevens van bijna 18.000 patiënten uit 29 gerandomiseerde onderzoeken van voldoende kwaliteit samengevoegd. De onderzoekers concludeerden dat acupunctuur beter presteerde dan geen behandeling, én beter dan sham-acupunctuur. De verschillen met sham waren kleiner dan met geen behandeling, maar wel statistisch significant. Critici wijzen erop dat het verschil met nepacupunctuur klein is. Dat is een terecht punt, al is nepacupunctuur zelf ook geen zuivere placebo. Daarover verschillen onderzoekers van mening, zoals ik verderop uitleg.

Latere systematische reviews en internationale richtlijnen laten grotendeels dezelfde tendens zien. Dat betekent niet dat acupunctuur voor iedereen werkt of dat pijn altijd verdwijnt.

Dit is het gebied waar de wetenschappelijke onderbouwing het sterkst is. Chronische pijn hoort voor mij duidelijk in de eerste groep: redelijk tot goed onderbouwd.

Belangrijke bronnen Vickers AJ et al. Acupuncture for Chronic Pain: Individual Patient Data Meta-analysis. Archives of Internal Medicine (2012).  
Vickers AJ et al. Acupuncture for Chronic Pain: Update of an Individual Patient Data Meta-analysis. Journal of Pain (2018).

Migraine en spanningshoofdpijn

Ook bij migraine en spanningshoofdpijn is de onderbouwing de afgelopen jaren sterker geworden. Verschillende systematische reviews laten zien dat acupunctuur het aantal hoofdpijndagen en migraineaanvallen kan verminderen. Bij sommige mensen leidt het daarnaast tot minder medicatiegebruik en een betere kwaliteit van leven.

Dat betekent niet dat het voor iedereen even goed werkt. Ook hier verschillen de resultaten per persoon en per onderzoek. Toch is de algemene tendens positief. Daarom wordt acupunctuur in verschillende richtlijnen genoemd als mogelijke behandeloptie, vooral voor mensen die onvoldoende baat hebben bij medicatie, liever minder medicijnen gebruiken of last hebben van bijwerkingen.

Voor mij is migraine ook een mooi voorbeeld van waar praktijk en onderzoek elkaar ontmoeten. Er is relatief veel goed onderzoek, en tegelijk zie ik in de behandelkamer hoe verschillend mensen met migraine kunnen zijn. Dat past goed bij de individuele benadering van de Chinese geneeskunde.

Ook migraine reken ik tot de eerste groep: de onderbouwing is relatief sterk.

Belangrijke bronnen Linde K, Allais G, Brinkhaus B, et al. Acupuncture for the prevention of episodic migraine. Cochrane Database of Systematic Reviews (2016).  
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Headaches in over 12s: diagnosis and management. (Acupunctuur wordt hierin genoemd als mogelijke preventieve behandeling bij chronische spanningshoofdpijn.)

Misselijkheid

Misselijkheid is een gebied waar acupunctuur al lang uitgebreid wordt onderzocht: na een operatie, tijdens chemotherapie en tijdens de zwangerschap. Vooral het acupunctuurpunt PC6 (Neiguan) aan de binnenzijde van de onderarm komt in veel onderzoeken terug.

Een Cochrane-review uit 2025 keek naar stimulatie van het PC6-punt bij misselijkheid en braken na een operatie. Daarin werden 77 gerandomiseerde onderzoeken met 9847 deelnemers samengevoegd. Zowel acupunctuur als andere vormen van PC6-stimulatie, zoals acupressuur, konden de kans op misselijkheid en braken verminderen. De combinatie met reguliere medicijnen tegen misselijkheid leek daarbij gunstiger dan een placebo- of shambehandeling. De auteurs benadrukken wel dat de zekerheid van het bewijs varieert van laag tot matig.

Ook bij zwangerschapsmisselijkheid is veel onderzocht. De Cochrane-review uit 2015 vond destijds nog onvoldoende hoogwaardig bewijs voor duidelijke aanbevelingen. Sindsdien zijn meerdere reviews verschenen die een gunstiger beeld laten zien. Ook zij wijzen op verschillen in kwaliteit, maar de algemene tendens is dat acupunctuur en acupressuur voor een deel van de vrouwen verlichting kunnen geven.

Misselijkheid laat mooi zien hoe onderzoek zich blijft ontwikkelen. Nieuwe studies bouwen voort op eerdere inzichten. Ook dit onderwerp hoort voor mij bij de eerste groep, met de PC6-toepassing als een van de best onderbouwde.

Belangrijke bronnen Cochrane-review over PC6-stimulatie bij postoperatieve misselijkheid en braken (2025).
Cochrane-review over behandelingen bij zwangerschapsmisselijkheid (2015).
Systematische review en meta-analyse over acupunctuur bij zwangerschapsmisselijkheid (2024).

Stress en ontspanning

Stress is iets waar ik in mijn praktijk dagelijks mee te maken heb. Niet alleen bij mensen die met stressklachten komen, maar ook bij pijn, tinnitus, overgangsklachten of een vruchtbaarheidstraject. Stress is zelden de enige oorzaak, maar speelt vaak wel een rol.

Ook wetenschappelijk is hier veel naar gekeken. Verschillende systematische reviews en meta-analyses laten zien dat acupunctuur kan bijdragen aan minder stress en angst en aan een beter emotioneel welzijn. Tegelijk verschillen de kwaliteit van de onderzoeken en de meetmethoden, waardoor de resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden.

Interessant vind ik het onderzoek naar het autonome zenuwstelsel. Een systematische review en meta-analyse uit 2022 vond aanwijzingen dat acupunctuur de parasympathische activiteit kan verhogen ten opzichte van sham-acupunctuur. Dat past bij het gevoel van ontspanning dat veel mensen tijdens of na een behandeling ervaren. De onderzoekers benadrukken wel dat meer goed opgezet onderzoek nodig is.

Dat sluit aan bij wat ik vaak zie: mensen die tijdens of na een behandeling meer rust ervaren, beter slapen of zich emotioneel stabieler voelen. Dat bewijst niet dat acupunctuur alle stressklachten oplost, maar het past bij de richting die een groeiend deel van de literatuur laat zien. Ik plaats stress daarom in de tweede groep: de signalen zijn positief, de onderbouwing is nog in opbouw.

Belangrijke bronnen Systematische review en meta-analyse over acupunctuur bij emotionele klachten bij infertiliteit (2023).
Systematische review en meta-analyse over acupunctuur en hartslagvariabiliteit (HRV) (2022):.
Harvard Medical School over hoe acupunctuur inwerkt op het zenuwstelsel via de nervus vagus.

Overgangsklachten

Bij overgangsklachten is de hoeveelheid onderzoek de afgelopen jaren duidelijk toegenomen. Vooral opvliegers, nachtzweten, slaapklachten en kwaliteit van leven zijn veel onderzocht.

Oudere systematische reviews waren vaak terughoudender in hun conclusies. Recentere meta-analyses laten een gunstiger beeld zien: aanwijzingen voor minder opvliegers, een betere nachtrust en een betere kwaliteit van leven. Tegelijk blijft de kwaliteit van de onderliggende onderzoeken wisselend.

Dat laat mooi zien hoe wetenschap zich ontwikkelt. Nieuwe onderzoeken vervangen oudere niet, maar vullen ze aan. Daardoor kan het totaalbeeld in de loop van de tijd veranderen.

Overgangsklachten horen voor mij in de tweede groep. De resultaten zijn overwegend positief, al is de onderbouwing nog niet zo stevig als bij chronische pijn. Wie zich verder wil verdiepen, kan ook mijn uitgebreide artikel lezen over acupunctuur bij overgangsklachten en wat de wetenschap daarover zegt.

Belangrijke bronnen Meta-analyse over acupunctuur bij overgangsklachten en kwaliteit van leven (2014).
Systematische review over traditionele acupunctuur bij overgangsklachten (2018).
Uitgebreid overzichtsartikel op Acupuncturist.nl:

Tinnitus

Tinnitus is een aandoening waarbij de literatuur zich nog volop ontwikkelt. De afgelopen jaren zijn meerdere systematische reviews en meta-analyses verschenen. De meeste laten een positief signaal zien: mensen die acupunctuur kregen, rapporteerden gemiddeld minder last van hun tinnitus en een betere kwaliteit van leven.

Ook hier is nuance belangrijk. De kwaliteit van de onderliggende onderzoeken varieert sterk. Veel studies zijn klein, gebruiken verschillende protocollen of meten de resultaten op verschillende manieren. Daardoor is het lastig om definitieve conclusies te trekken.

Er zijn genoeg positieve aanwijzingen om acupunctuur serieus te nemen als aanvullende behandeling, maar nog te weinig om harde claims te maken. Tinnitus staat daarmee op de grens van groep twee en drie: veelbelovend, en tegelijk een gebied waar het onderzoek nog volop loopt.

Belangrijke bronnen Netwerk-meta-analyse over acupunctuur bij tinnitus (2023).
Overzicht van systematische reviews over acupunctuur bij tinnitus (2022).

Vruchtbaarheid

Vruchtbaarheid is misschien wel een van de meest besproken onderwerpen binnen de acupunctuur. En tegelijk een van de moeilijkste om goed te onderzoeken.

De afgelopen jaren zijn veel systematische reviews, meta-analyses en klinische onderzoeken verschenen naar acupunctuur bij een kinderwens, zowel bij natuurlijke conceptie als tijdens IUI-, IVF- en ICSI-trajecten. De algemene tendens is niet eenduidig, maar wel interessant. Sommige onderzoeken vinden verbeteringen in bijvoorbeeld klinische zwangerschap, stress, welzijn of eicel- en embryokwaliteit. Andere onderzoeken vinden geen duidelijk verschil met de controlegroep.

Nieuwere onderzoeken kijken niet alleen naar zwangerschap of levendgeboorte, maar ook naar tussenstappen in het IVF-traject. Een systematische review en meta-analyse uit 2026 onderzocht bijvoorbeeld of acupunctuur invloed kan hebben op eicel- en embryokwaliteit bij IVF. De auteurs vonden positieve aanwijzingen, onder andere voor embryokwaliteit en bevruchtingspercentage, met bewijs van matige zekerheid. Tegelijk blijft voorzichtigheid nodig, omdat kwaliteit en opzet van de onderliggende studies verschillen. Een deel van de onderzoekers concludeert dat acupunctuur geen aantoonbaar effect heeft op de kans op een zwangerschap. Dat is een serieus standpunt. Ik neem het mee in hoe ik erover praat: ik beloof niets, en zie acupunctuur hier als ondersteuning, niet als iets dat de uitkomst bepaalt.

Juist bij vruchtbaarheid spelen de uitdagingen van onderzoek een grote rol. Acupunctuur wordt in de praktijk meestal afgestemd op de individuele patiënt, terwijl veel onderzoeken werken met vaste protocollen. Ook de onderzochte groepen lopen uiteen: de leeftijd, de voorgeschiedenis en de reden van onvruchtbaarheid verschillen van studie tot studie. Het aantal behandelingen verschilt eveneens, van een paar sessies tot een langer traject. En misschien wel het belangrijkste: onderzoeken meten niet allemaal hetzelfde. De één kijkt naar een klinische zwangerschap, de ander naar een levendgeboorte, weer een ander naar stressvermindering of embryokwaliteit. Dat zijn heel verschillende uitkomsten, die in discussies soms toch op één hoop worden gegooid alsof ze hetzelfde zeggen.

Dit is daarom een onderwerp waarbij ik extra voorzichtig ben met stellige uitspraken, in positieve én in negatieve zin. Er zijn interessante resultaten, en er zijn nog veel open vragen. Vruchtbaarheid hoort voor mij bij de derde groep: het onderzoek is nog volop in ontwikkeling. Wie zich verder wil verdiepen, kan mijn uitgebreide artikel lezen over acupunctuur, wetenschap en vruchtbaarheid.

Belangrijke bronnen Systematische review en meta-analyse over acupunctuur bij eicel- en embryokwaliteit tijdens IVF (2026).
Systematische review en meta-analyse over acupunctuur als aanvullende behandeling bij IVF (2025).
Uitgebreid overzichtsartikel op Acupuncturist.nl.

Waarom verschillen onderzoekers soms van mening?

Tijdens het verdiepen viel mij iets op. Onderzoekers komen niet altijd tot dezelfde conclusie. Dat betekent niet automatisch dat de één gelijk heeft en de ander ongelijk. Vaak kijken ze vanuit een andere invalshoek naar dezelfde gegevens.

De één legt meer nadruk op de kwaliteit van de afzonderlijke studies. Een ander kijkt vooral naar de totale hoeveelheid onderzoek. Weer een ander vindt dat sham-acupunctuur geen goede placebo is, omdat ook oppervlakkig prikken of aanraken een lichamelijke reactie kan oproepen. Zo kunnen onderzoekers, op basis van grotendeels dezelfde literatuur, tot verschillende conclusies komen.

Er speelt nog iets. Er zijn grofweg twee soorten onderzoek, en ze meten niet hetzelfde. In het ene type vergelijk je echte acupunctuur met nepacupunctuur. Dan vraag je: doet de naald op dat precieze punt iets extra's? Daar zijn de verschillen vaak klein. In het andere type vergelijk je een grote groep die acupunctuur krijgt met een groep die dat niet krijgt. Dan vraag je: gaat het mensen beter met acupunctuur erbij? Daar zijn de resultaten vaak positiever.

Beide vragen zijn eerlijk, maar het zijn verschillende vragen. De eerste gaat over het mechanisme. De tweede over wat een patiënt er in de praktijk aan heeft. Critici en voorstanders praten hier vaak langs elkaar heen, omdat ze naar verschillend onderzoek kijken.

Ik blijf daar eerlijk in: dat het mensen beter gaat, bewijst nog niet dat het de naald is. Aandacht, tijd en verwachting spelen ook mee. Maar voor de mens tegenover me telt vooral of het helpt, niet alleen waaróm.

Ik lees ook wat critici over acupunctuur schrijven. Niet omdat ik behoefte heb aan discussie, maar omdat kritiek helpt om scherper te kijken. Soms wijzen critici terecht op zwakke studies, te grote claims of te stellige conclusies. Dat neem ik serieus. Tegelijk vind ik het te gemakkelijk om al het positieve onderzoek bij voorbaat weg te zetten.

Dat zie je niet alleen bij acupunctuur. Ook binnen de reguliere geneeskunde worden onderzoeken verschillend geïnterpreteerd en veranderen richtlijnen. Dat maakt onderzoek niet waardeloos. Het laat vooral zien dat wetenschap meestal geen simpel ja of nee is.

Ik schrijf dit als acupuncturist. Juist daarom ben ik voorzichtig met grote conclusies. Eén positief onderzoek bewijst niet dat acupunctuur altijd werkt. Eén negatief onderzoek bewijst niet dat het geen waarde heeft. Daarom let ik vooral op de grote lijn: wat laten systematische reviews, meta-analyses en goed uitgevoerde klinische onderzoeken samen zien?

Placebo, therapeutische relatie en goede zorg

Een onderwerp dat vrijwel altijd terugkomt, is het placebo-effect. Soms wordt dat woord gebruikt alsof daarmee alles is verklaard: "Oh, dat is allemaal placebo." Zelf kijk ik daar anders naar.

Iedere goede behandelaar, of dat nu een arts, fysiotherapeut, psycholoog of acupuncturist is, probeert een omgeving te creëren waarin herstel zo goed mogelijk wordt ondersteund. Goede uitleg, oprechte aandacht, empathie, vertrouwen en een realistische maar hoopvolle verwachting horen daarbij. Niet om iemand iets wijs te maken, maar omdat dit onderdeel is van goede zorg. Je kunt dit placebo noemen. Zelf noem ik het liever goede zorg.

De vraag is voor mij dan ook niet óf deze factoren een rol spelen. Dat doen ze waarschijnlijk bij vrijwel iedere behandeling, of het nu gaat om een operatie, een medicijn, fysiotherapie of acupunctuur. De interessantere vraag is of daarmee het hele effect verklaard is. Juist daar probeert wetenschappelijk onderzoek meer duidelijkheid over te geven.

Als behandelaar vind ik het interessant om te begrijpen wáárdoor iemand opknapt: door de behandeling zelf, door de aandacht, of door een combinatie van factoren. Juist daarom neem ik onderzoek serieus. Tegelijk besef ik dat we dat tijdens een behandeling niet altijd scherp kunnen scheiden. Mijn verantwoordelijkheid blijft hetzelfde: zo goed mogelijke zorg leveren, eerlijk en zorgvuldig, met aandacht voor de mens tegenover mij. Mijn doel is dat iemand beter de deur uitgaat dan diegene binnenkwam. Niet per se na één behandeling, maar wel als richting van het traject.

Dat betekent niet dat ik alles zomaar aanneem. Ik blijf geïnteresseerd in onderzoek, juist omdat ik beter wil begrijpen wat een behandeling doet, waar de grenzen liggen en voor welke klachten acupunctuur wel of minder geschikt lijkt. Goede zorg en wetenschappelijk onderzoek sluiten elkaar voor mij niet uit. Ze helpen me allebei om een betere behandelaar te worden.

Wat weten we nog niet?

Na alles hiervoor wil ik ook benoemen wat we nog níét weten. Juist dat vind ik belangrijk. Wetenschap gaat niet alleen over antwoorden, maar ook over de vragen die nog openstaan.

Voor sommige klachten is de onderbouwing inmiddels sterker dan twintig of dertig jaar geleden. Voor een aantal aandoeningen, zoals chronische pijn, laten reviews en meta-analyses een redelijk consistent positief beeld zien. Tegelijk is het totale bewijs nog niet zo overtuigend dat je kunt zeggen: acupunctuur is nu definitief bewezen voor alle toepassingen. Daarvoor verschillen de onderzoeken nog te veel in kwaliteit, opzet en uitkomst.

Dat zie je ook terug in richtlijnen. In sommige landen wordt acupunctuur voor bepaalde aandoeningen aanbevolen, terwijl andere landen terughoudender zijn. Niet omdat de onderzoeken totaal verschillen, maar omdat dezelfde literatuur soms verschillend wordt gewogen.

Ook een doorgaans kritisch en gerespecteerd blad als The Economist boog zich in 2026 over de vraag of acupunctuur werkt. De conclusie was nuchter: sterk bewijs bij pijn, en bij veel andere klachten nog onduidelijk. Opvallend was dat vruchtbaarheid, als aanvulling op een medisch traject, wél als een van de weinige gebieden met voordeel werd genoemd. Daarbij plaatste de Economist zelf een kritische kanttekening: die overzichtsstudie was opgesteld door praktiserende acupuncturisten en gefinancierd door een branchevereniging voor Chinese geneeskunde, wat het bewijs op zichzelf niet sterker maakt. Wat me wel opvalt, is dat een doorgaans kritisch blad de moeite nam om die kanttekening zelf te vermelden, in plaats van de bevinding zonder context over te nemen.

Ook de kwaliteit van onderzoek verschilt. Er zijn uitstekend uitgevoerde studies, maar ook onderzoeken met kleine patiëntengroepen of een grotere kans op vertekening. Dat is niet uniek voor acupunctuur, maar het betekent wel dat je voorzichtig moet zijn met grote conclusies.

Daarnaast blijven er methodologische uitdagingen. Hoe maak je een goede placebo voor acupunctuur? Hoe vergelijk je een individuele behandeling met een gestandaardiseerd protocol? En hoe meet je een behandeling die vaak op meerdere dingen tegelijk probeert in te werken, zoals pijn, slaap, stress en kwaliteit van leven?

Daarom voel ik me niet thuis bij stellige uitspraken. Niet bij mensen die zeggen dat acupunctuur overal voor werkt. Maar ook niet bij mensen die zeggen dat het onmogelijk kan werken. Het ontbreken van overtuigend bewijs betekent niet dat iets niet werkt. Maar het betekent ook niet dat we dan maar mogen aannemen dat het wél werkt. Tussen die twee uitersten probeer ik mijn weg te vinden.

Dus, werkt acupunctuur?

Als je mij na dit artikel vraagt of acupunctuur bewezen werkt, dan is mijn eerlijke antwoord: zo eenvoudig is die vraag niet.

Voor de behandeling van sommige klachten is de onderbouwing sterker dan voor andere. Voor een aantal aandoeningen zijn er goede aanwijzingen dat acupunctuur kan helpen. Voor andere is het bewijs nog beperkt of spreken onderzoeken elkaar tegen. Dat is minder zwart-wit dan vaak wordt voorgesteld, door voorstanders en critici.

Dit artikel liet mij opnieuw zien dat wetenschap en praktijk elkaar niet hoeven uit te sluiten. Mijn ervaring in de behandelkamer is geen wetenschappelijk bewijs. En wetenschappelijk onderzoek is niet het enige wat bepaalt hoe een individuele patiënt een behandeling ervaart. Voor mij vullen die twee elkaar aan.

Misschien kunnen we vandaag nog niet met volledige zekerheid zeggen dat acupunctuur werkt voor alles waarvoor het wordt ingezet. Maar voor een aantal klachten kunnen we wel voorzichtig zeggen dat acupunctuur mensen kan helpen. Misschien is "helpt acupunctuur?" uiteindelijk een eerlijkere vraag dan "werkt acupunctuur?"

Dat is waar het in mijn praktijk om draait. Niet het winnen van een discussie, maar het zo goed mogelijk helpen van de persoon die tegenover mij zit. Eerlijk, zorgvuldig en met respect voor zowel de wetenschap als de mens.

Laatst bijgewerkt: juli 2026

Over de auteur

Gilles Stoop werkt sinds 1998 als acupuncturist. Samen met zijn vrouw Yuhsin Chung en een team behandelt hij mensen in de praktijken in Utrecht en Rotterdam Hoogvliet. De praktijk richt zich onder andere op stress, burn-out, tinnitus, vruchtbaarheid, hormonale klachten, overgangsklachten en pijn.

Hij schrijft op Acupuncturist.nl over acupunctuur, praktijkervaring en wetenschappelijk onderzoek, met als doel patiënten helder en eerlijk te informeren. Meer over Gilles, Yuhsin en de praktijk vind je op Acupuncturist.nl.

De bronnen bij dit artikel staan telkens onder de betreffende klacht, zodat je ze kunt bekijken bij het onderwerp waar ze over gaan.

Veelgestelde vragen

Is acupunctuur wetenschappelijk bewezen? Dat hangt af van de klacht. Voor sommige aandoeningen, zoals chronische pijn, is de onderbouwing redelijk sterk. Voor andere is het bewijs nog beperkt of gemengd. "Bewezen" is bij vrijwel elke behandeling geen alles-of-niets, maar een kwestie van hoe sterk het bewijs is per klacht.

Werkt acupunctuur of is het placebo? Bij goed onderzoek blijft er meestal een klein effect over bovenop placebo. Tegelijk spelen aandacht, uitleg en vertrouwen bij elke behandeling een rol, ook bij reguliere zorg. Voor mij is dat geen tegenstelling, maar onderdeel van goede zorg.

Voor welke klachten is het bewijs het sterkst? Chronische pijn, migraine en misselijkheid zijn het best onderzocht. Bij stress, overgangsklachten, tinnitus en vruchtbaarheid zijn de resultaten wisselend tot veelbelovend, maar nog niet zo stevig onderbouwd.

Waarom is onderzoek naar acupunctuur zo lastig? Een acupunctuurbehandeling wordt afgestemd op de persoon, terwijl onderzoek juist iedereen dezelfde behandeling wil geven. Ook is een echte placebo moeilijk te maken, en weet de behandelaar bijna altijd wat hij doet. Dat maakt zuivere vergelijking ingewikkeld.

Vervangt acupunctuur reguliere zorg? Nee. Acupunctuur kan reguliere zorg ondersteunen, maar vervangt die niet. Bij ernstige of acute klachten is de huisarts of specialist altijd het eerste aanspreekpunt.